Historie
Over de kunstenaar Hertha Gobanz-Czoernig is op internet weinig te vinden. Sterker, aanvankelijk kon ik geeneens met zekerheid zeggen dat ik de naam volledig correct spelde. (zie mijn note onderaan deze pagina) Waarom dan toch een opname op deze website?
Ergens in de 80-er jaren kreeg ik een ets onder ogen met een ongewone, niet-Nederlandse afbeelding van een schip in dok en een annotatie die mij triggerde; een datering in oud-Oostenrijks dialect voor Januari 1914. Dat zou dus een scheepswerf betreffen in Oostenrijk? In de huidige tijd ondenkbaar, dus ik dook even de geschiedenisboeken in.
Van het een kwam het ander en onderzoek wees uit dat het hier ging om een slagschip in aanbouw voor het Oostenrijks/Hongaarse rijk.
Om diegenen die minder in de geschiedenis zijn geïnteresseerd niet af te laten haken, laat ik eerst de betreffende afbeelding volgen. Daarna volgt weer een stukje historie over het afgebeelde schip, over de betreffende scheepswerf en de achtergrond hoe een scheepswerf zonder te verplaatsen achtereenvolgens in het Hongaarse deel van de Oostenrijks/Hongaarse dubbelmonarchie kan liggen resp. in de vrijstaat Fiume, Italië en Kroatië.

Het schip
(tekst Wikipedia)
The Szent István [St. Stephen], one of the largest warships in Europe, was launched on the 17th of January 1914 from the Ganz-Danubius shipyard. To the order of the Austro-Hungarian Navy (K. und K. Kriegsmarine), the keel of the ship was laid in 1912, and the ship was finished in January 1916, with all her parts being manufactured in Budapest. It was 152 meters long and 28 meters wide, with lateral armor 280 mm thick. It could reach a speed of 21 knots and had a crew of 38 officers and 1,060 NCOs and sailors.

The Szent István began her voyage at an unlucky moment. And rather rewardingly, already by 1916, the results achieved appeared to have been indeed so remarkable to reserve the Shipyard a ranking among leading European shipyards of the era. An achievement of such a scale appears ever more remarkable in view of the fact that the great war had been ravaging Europe ever since 1914.

De locatie en de afbeelding
Rechts onder in de grote ets wordt in een aparte kleine afbeelding de feestelijke doopplechtigheid weergegeven op 14 Januari op de Ganz-Danubius Shipyard in Fiume, stadsdeel van Rijeka.
De naam Rijeka betekent rivier, en dat geldt ook voor de Italiaanse naam Fiume waaronder de stad lang bekend stond. Fiume ontwikkelde zich stormachtig nadat de stad, die toen tot het Hongaarse deel van Oostenrijk-Hongarije behoorde, in 1873 werd aangesloten op het spoorwegnet. De enige zeehaven van Hongarije stond onder het directe gezag van Boedapest en was in de Dubbelmonarchie de rivaal van het naburige Oostenrijkse Triëst. Na de val van de Dubbelmonarchie werd Fiume een twistappel tussen Italië en het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen, het latere Joegoslavië. De stad werd overwegend door Italianen bewoond, de omgeving door Kroaten. In 1919 bezetten Italiaanse nationalisten onder Gabriele D’Annunzio de stad en doopten het om tot Italiaans Regentschap Carnaro. In december 1920 sloten Italië en Joegoslavië het Verdrag van Rapallo, op grond waarvan de stad onafhankelijk werd als Vrijstaat Fiume. Na enkele nieuwe Italiaanse bezettingen viel de stad in 1924 ook formeel toe aan Italië (Verdrag van Rome). Na de Tweede Wereldoorlog werd Rijeka onderdeel van de Joegoslavische deelrepubliek Kroatië.

Tenslotte de kunstenares
Aanvankelijk spelde ik aan de hand van de signatuur de naam van de kunstenaar als Hertha Gobour-Boernig. Op internet kon ik ondanks intensief speurwerk onder deze naam niets vinden. Recent trof ik op een internationale veilingsite 2 etsen te koop aangeboden. Het betrof afbeeldingen van de Karlskirche in Wenen, gemaakt door een Oostenrijkse kunstenares, wiens naam enige gelijkenis toonde met de naam op de ets in mijn bezit: Herta Czoernig-Gobanz (1886-1970) .
Het leek aanvankelijk dood spoor. Ik mailde de kunsthandelaar in Wenen die de 2 genoemde etsen aanbood en stuurde hem kopie van mijn ets en de signatuur. Hij reageerde niet enthousiast (hij verkocht mij niets) en herkende mijn ets niet als een kunstwerk van de door hem genoemde kunstenares. Maar … verder speurend op internet ontdekte ik dat deze dame ook bekend was en signeerde als Herta Gobanz-Czernig en Herta Gobanz-Czoernig.
Onder die naam traceerde ik uiteindelijk foto’s van meer etsen van haar en, niet onbelangrijk, van diverse signaturen. De volhouder wint en na vergelijk van diverse signaturen was er maar een conclusie:
bovenstaande ets is van de hand van Hert(h)a Gobanz-Cz(o)ernig!

Ik vul hier een alinea met dit verhaal, maar in werkelijkheid zit tussen mijn oorspronkelijke aanschaf en de uiteindelijke identiteitsvaststelling een periode van 35 (!) jaar …
Dat zou de moeite lonen als het om een Van Gogh gaat, maar deze ets heeft een verkoopwaarde die zich in tientjes, misschien honderdjes laat uitdrukken.
Maar de voldoening over het resultaat van de zoektocht heeft ruimschoots de overhand. Het was een boeiende zoektocht door een door oorlog verscheurd Europa, meer dan 100 jaar terug. En een ets die mij daardoor en door de geschiedenis van het afgebeelde schip dierbaar is geworden.